АҚШ Давлат котиби Марко Рубио Ўзбекистонда Марказий Осиё расмийлари билан учрашувда Вашингтон Россиянинг Украинага қарши урушини тугатиш бўйича саъй-ҳаракатларини давом эттиришини айтди.
АҚШ бош дипломати низонинг икки мамлакат чегарасидан ташқарига кенгайиши хавфи борлигидан огоҳлантирди.
Рубионинг 300 га яқин америкалик бизнес вакиллари билан Ўзбекистонга ташрифи, шунингдек, Вашингтоннинг Марказий Осиё билан иқтисодий алоқаларни кенгайтириш саъй-ҳаракатларини ҳам намоён этди.
Украинадаги уруш
19 октябрь куни Самарқандда журналистлар олдида чиқиш қилар экан, Рубио Президент Дональд Трампнинг Москва ва Киев ўртасида музокаралар ўтказишга бўлган интилишини ҳимоя қилди, эришилган натижалар чекланганини тан олди ҳамда Вашингтон келишувга эришиш учун ҳар қандай имкониятга очиқ эканини билдирди.
“Бу урушда ҳеч ким ғолиб бўлмаяпти,” деди Рубио. “Ҳар куни одамлар ўляпти. Ҳар куни объектлар портлатилмоқда. Ҳар куни уйлар вайрон бўлмоқда.”
Ушбу минтақада Пекин етакчи савдо ҳамкорига айланган бўлса, Россия азалий хавфсизлик ва иқтисодий алоқаларини сақлаб қолмоқда.
C5+1 формати доирасида Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон ташқи ишлар вазирлари билан учрашган Рубио, АҚШ минтақа ҳукуматларидан рақобатлашаётган кучлар ўртасида танлов қилишни талаб қилмаган ҳолда ўз иштирокини кучайтирмоқчи эканини айтди.
Россия Президенти Владимир Путин урушни тугатишни муҳокама қилиш учун Трамп ва Хитой Раиси Си Цзиньпин билан учрашув ўтказишни таклиф қилгани ҳақидаги хабарлар бўйича берилган саволга Рубио, эҳтимолий учрашув ҳақида музокаралар бўлиб ўтгани, аммо ҳали якуний босқичга етилмаганини айтди.
Рубио, шунингдек, администрациянинг айрим санкцияларни 60 кунга вақтинча тўхтатиш ҳақидаги қарорини ҳимоя қилиб, бу Россия ва Украина билан олиб борилаётган музокараларга натижа бериш имкониятини яратиш учун мўлжалланганини билдирди.
Украина Президенти Владимир Зеленскийнинг Вашингтон Киев билан разведка маълумотлари улашишни вақтинча тўхтатиб, кейин яна тиклагани ҳақидаги баёноти сўралганда, Рубио ҳеч қандай узилиш бўлмаганини айтди.
“У буларни қаердан олаётганини ёки матбуотга нега бундай деётганини билмайман,” деди Рубио.
Рубио Вашингтон Киевдаги дипломатик иштироки ҳажмини ўзгартирмагани, аммо АҚШ дипломатлари ва объектлари хавфсизлиги хавотирли масала бўлиб қолаётганини айтди.
Трамп ва Зеленский администрациялари ўртасидаги муносабатлар ёмонлашганми мазмунидаги саволга Рубио Вашингтоннинг устувор вазифаси урушни тугатиш эканини таъкидлади.
АҚШ ва Хитой рақобати
Рубионинг ташрифи, Вашингтоннинг Марказий Осиёдаги мавқеини мустаҳкамлаш амбициясига ишорат сифатида баҳоланмоқда.
Бу минтақада Хитой барча беш мамлакатнинг асосий савдо ҳамкори ҳисобланади.
Хитой компаниялари минтақавий энергия ресурслари ва минерал ресурслар бўйича шартномаларни қўлга киритган, Россия эса қувурлар, хавфсизлик келишувлари ва меҳнат миграцияси орқали минтақа билан боғлиқлигини сақлаб қолмоқда.
Россиянинг Украинага бостириб кириши Марказий Осиё ҳукуматларини халқаро муносабатларини диверсификация қилишга ундади.
АҚШ Хитой билан қандай рақобатлашмоқчи экани ҳақида сўралганда, Рубио Вашингтон минтақавий ҳукуматлардан мавжуд алоқаларни узишни сўраш ўрнига, америкалик бизнес субъектлари учун адолатли имкониятлар қидираётганини айтди.
“Бу бу ерга келиб, '"бошқа киши билан гаплашишни тўхтатинг" ёки "бошқа бир мамлакат билан ишлашни тўхтатинг" дейиш ҳақида эмас,” деди у.
Рубионинг таъкидича, АҚШ делегацияси инвестиция ва савдо имкониятларини аниқлаш учун келган бўлиб, миллиардлаб долларлик шартномалар эълон қилиниши кутилмоқда.
Ўзбекистон ҳақида
Рубио Ўзбекистон кўплаб кучлар билан муносабатларни сақлаб қолишни хоҳлайди, деб таъкидлади.
“Улар ҳамма билан дўст бўлишни хоҳлашади”, деди Рубио Ўзбекистон ҳукумати ҳақида. “Улар ҳамма билан муносабатларга эга бўлишни исташади”.
У Ўзбекистонни аҳоли сони, иқтисодий ривожланиш ва туризм салоҳиятини тилга олиб, минтақадаги асосий ўйинчи деб атади. Рубио мамлакатнинг деярли 8 фоизлик йиллик иқтисодий ўсиши кейинги ҳамкорлик учун сезиларли имкониятлар тақдим этишини айтди.
У, шунингдек, Марказий Осиё сўнгги икки ўн йилликда америкалик сиёсатчилар томонидан етарлича эътибор олмаган, деб таъкидлади.
Бу сафар шунчаки кетма-кет тижорат шартномаларини тузиш учун эмас, балки узоқ муддатли ҳамкорлик пойдеворини қўйишни мўлжаллайди, дея қўшимча қилди Рубио.
Муҳим минераллар ва энергетика хавфсизлиги
АҚШ давлат котиби, шунингдек, илғор технологиялар ва саноатда қўлланиладиган муҳим минераллар бўйича глобал таъминот занжирларини диверсификация қилиш муҳимлигини таъкидлади.
“Бутун дунёнинг ҳар қандай нарса бўйича 100 фоиз бир жойга қарам бўлиши оқилона эмас,” деди у ва ягона етказиб берувчига ҳаддан ташқари қарамлик мамлакатларни сиёсий кескинликлар ва узилишлар қаршисида ожиз қолдиришини уқтирди.
Унинг таъкидлашича, критик минераллар ва уларни қайта ишлаш имкониятига эга мамлакатлар ушбу ресурсларни масъулият билан ривожлантиришдан манфаатдор. Вашингтон маҳаллий иқтисодиётларга наф келтирадиган ва шу билан бирга, Америка ҳамда глобал саноат учун таъминотни диверсификация қилиш имконини берадиган ҳамкорликка қизиқиш билдирмоқда.
Жексон-Веник тузатиши ҳақида
Марко Рубио, Қўшма Штатларнинг собиқ Совет республикалари билан муносабатларида узоқ вақтдан бери сақланиб қолаётган ва Совуқ уруш давридан қолган савдо чеклови — Жексон-Веник тузатишини бекор қилишни қўллаб-қувватлашини билдирди.
Озодлик Радиоси" (RFE/RL) томонидан нега бу тузатиш ҳали бекор қилинмагани ҳақида сўралганда, Рубио қарор Конгрессга боғлиқ бўлса-да, администрация чекловларни олиб ташлаш тарафдори эканини айтди.
"Биз уни бекор қилиш тарафдоримиз,” деди у ва администрация қонунчилардан бу бўйича чора кўришни сўраганини қўшимча қилди.
Рубио Сенатдаги тасдиқлаш эшитувлари пайтида ҳам бекор қилишни қўллаб-қувватлаганини айтди ва Конгресснинг айрим аъзолари ҳам бу қадамни ёқлаётганини таъкидлади.
“Шунчаки Конгресснинг бунга вақти бўлмади, лекин умид қиламизки, улар буни амалга оширишади,” деди у.
Жексон-Веник тузатиши - 1974 йилда АҚШнинг Савдо тўғрисидаги қонунига киритилган. Бу тузатиш эмиграцияни тақиқловчи ва бошқа инсон ҳуқуқларини бузувчи давлатлар билан савдони чеклашни кўзда тутади. Ҳужжат уни таклиф қилган конгрессменлар Генри Жексон ва Чарльз Веник шарафига номланган.
Бу тузатишнинг Ўзбекистонга нисбатан бекор қилиниши узоқ йиллик иқтисодий тўсиқни олиб ташлайди ва Вашингтоннинг Марказий Осиё билан тижорат алоқаларини кенгайтириш саъй-ҳаракатларини тўлдиради.
Мирзиёев билан учрашув
Рубионинг Самарқанддаги жадвали Марказий Осиёнинг беш ташқи ишлар вазири билан учрашувлар, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев билан музокараларни ҳамда америкалик бизнес вакиллари билан мулоқотларни ўз ичига олди.
У, шунингдек, шаҳарнинг асрлар давомида савдо чорраҳаси бўлган ролини гавдалантирувчи тарихий Ипак йўли обидаси — Регистон майдонини томоша қилди.
Ушбу ташриф Рубионинг Ҳиндистонга режалаштирилган сафари олдидан бўлиб ўтди. АҚШ расмийларининг таъкидлашича, у ерда икки томонлама савдо битими бўйича музокаралар якуний босқичга етган.
Бутун минтақа бўйлаб Вашингтон Хитой билан рақобатлашган ва Россиянинг Украинага қарши уруши оқибатларини енгиб ўтган ҳолда ўз иқтисодий иштирокини кенгайтиришга интилмоқда.
Самарқандда Рубионинг барча учун йўллаган мурожаати шундай бўлди: Марказий Осиё мамлакатлари кўплаб кучлар билан муносабатларни сақлаб қолиши мумкин — ва АҚШ Америка компаниялари уларнинг иқтисодий ривожланишида каттароқ роль ўйнашини хоҳлайди.
Форум