Покистон, Миср ва Туркия вакиллари 21 апрель куни амалдаги ўт очишни тўхтатиш муддати тугашидан олдин АҚШ ва Эрон ўртасидаги музокараларни қайта тиклаш устида ишламоқда.
Душанба куни маҳаллий ОАВ АҚШ расмийлари ва минтақавий манбаларга таяниб хабар беришича, Вашингтон ҳам, Теҳрон ҳам можарони тугатиш бўйича келишувга эришиш имкони борлиги ҳақида ишора қилмоқда.
«Биз боши берк кўчага кириб қолганимиз йўқ. Эшиклар ҳали ёпилмаган. Иккала томон ҳам савдолашмоқда. Бу худди бозорга ўхшайди», — деди АҚШнинг Axios онлайн нашрига берган интервьюсида минтақавий манба.
Манбаларга кўра, Туркия ва Миср ташқи ишлар вазирлари Покистондаги ҳамкасблари билан алоҳида телефон орқали мулоқот қилганлар. Шундан сўнг иккала вазир Оқ уй вакили Стив Уиткофф ва Эрон Ташқи ишлар вазири Сайид Аббос Арақчи билан гаплашган.
АҚШ расмийсининг таъкидлашича, агар Эрон кўпроқ мослашувчанлик кўрсатса ва Исломободда муҳокама қилинган асосларни қабул қилса, келишувга эришиш мумкин.
Ҳозирги эътибор яқин кунларда бўлиб ўтадиган навбатдаги музокаралар раундигача қолган келишмовчиликларни камайтиришга қаратилган.
Покистон Бош вазири Шаҳбоз Шариф душанба куни АҚШ ва Эрон ўртасидаги ўт очишни тўхтатиш келишуви ўз кучида қолаётганини айтиб, Покистон мулоқотга кўмаклашиш ва минтақада барқарор тинчликни тарғиб қилишда давом этишини қўшимча қилди.
Халқаро денгиз ташкилоти (ХДТ/IMO) Бош котиби Арсенио Домингес ҳеч бир давлат халқаро транзит учун ишлатиладиган халқаро бўғозларни блокада қилиш ҳуқуқига эга эмаслигини айтди.
АҚШ Президенти Дональд Трамп Эрон билан тинчлик музокаралари келишувсиз якунланганидан сўнг, АҚШ Ҳарбий-денгиз кучлари Ҳормуз бўғозига кириш ёки ундан чиқишга ҳаракат қилаётган кемаларни тўсишни бошлаганини маълум қилган эди.
Арсенио Домингес, Халқаро денгиз ташкилоти Бош котиби:
"Ҳозирги инқироз ва можаро туфайли кемаларнинг ушбу йўлаклар орқали ўтиши хавфсиз эмас ва айнан шу нарса ҳаракатни тўхтатмоқда. Аммо ҳуқуқий нуқтаи назардан, халқаро ҳуқуққа мувофиқ, ҳеч бир мамлакат халқаро транзит учун ишлатиладиган халқаро бўғозлар орқали безарар ўтиш ҳуқуқини ёки навигация эркинлигини тақиқлашга ҳақли эмас. Биз аъзо давлатлар, БМТнинг барча агентликлари ва манфаатдор томонлар билан муаммонинг асл сабабларини ҳал қилиш учун алоқада бўлиб турибмиз. Масалан, ўт очишни тўхтатиш орқали кемалар қатновини қандай тиклашимиз мумкинлигини кўриб чиқяпмиз. Геосиёсий ҳаракатлар ёки инқирозлар юк ташишга тобора кўпроқ салбий таъсир кўрсатаётгани сабабли, биз бундай салбий оқибатларни таъкидлаш учун жараёнга янада кўпроқ жалб қилинишимиз керак."
Домингес, шунингдек, Халқаро денгиз ташкилоти қоидалар белгиловчи ва мувофиқлаштирувчи сифатида вазиятнинг кескинлашишининг олдини олиш учун аъзо давлатлар ва БМТ агентликлари билан ишлаётганини айтди.
Шу билан бирга, у денгизчиларнинг хавфсизлиги ва ҳаётига кўпроқ эътибор қаратишга чақирди, чунки Ҳормуз бўғозида 20 000 га яқин денгизчи ва 1 600 та кема қолиб кетмоқда.
АҚШ Президенти Доналд Трамп АҚШ Ҳарбий-денгиз кучлари Ҳормуз бўғозини блокада қилишни бошлашини маълум қилди.
Бу ҳақда Трамп Эрон билан урушни тугатиш бўйича Покистонда ўтказилган музокаралар муваффақиятсиз якунлангани ортидан эълон қилди.
Трампнинг баëноти икки ҳафталик ўт очишни тўхтатиш келишувидан кейинги вазиятни янада кескинлаштирди.
Трамп, шунингдек, Исломободдаги музокаралардан сўнг, эронликлар музокаралар столига қайтиб, "биз хоҳлаган ҳамма нарсани беришини" кутаётганини айтди. У ўтган ҳафта Эрон цивилизациясини йўқ қилиш ҳақида айтган гаплари уларни музокара бошлашга мажбур қилганини қўшимча қилди.
Трамп 28 февралда Исроил билан бирга бошлаган урушини қўллаб-қувватламагани учун танқид қилган НАТО бўйича иттифоқчилари бўғоздаги операцияда ёрдам беришни хоҳлаётганини таъкидлади. Бундан ташқари, у Қўшма Штатлар Эрон томонидан Ҳормуз бўғозига қўйилган миналарни "йўқ қилишни" бошлашини айтди.
"Биз блокадани бошлаймиз. Бунга бироз вақт кетади, лекин тез орада ўз самарасини беради. Кеча учрашувларимиз бўлди. Сиз айтганингиздек, улар 21 соат давом этди. Бу жуда узоқ учрашув бўлди. Бизда жуда яхши вакиллар бор эди, ўзингиз биласиз: Жей-Ди Вэнс, Стив ва Жаред. Биз яхши вакиллар билан қатнашдик. Аммо биз энг муҳим масала бўйича келиша олмадик. Улар ядро қуролига эга бўлишни хоҳлашади. Уларда ядро қуроли бўлмайди. Мен буни 30 йилдан бери айтиб келяпман. Сиёсатга киришимдан олдин ҳам бунга ҳеч қачон йўл қўймас эдим. У мамлакатда ядро қуроли бўлмайди. Кўпчилик давлатларга унга эга бўлишга рухсат берилмаслиги керак, лекин бу мамлакатда ядро қуроли асло бўлмайди," деди АҚШ президенти Доналд Трамп.
Британия бош вазири Кир Стармер Ҳормуз бўғозининг блокада қилинишини қўлламаслигини маълум қилди.
"Биз блокадани ҳамда дипломатик, сиёсий ва ҳарбий имкониятлар билан сафарбарликни қўллаб-қувватламаяпмиз. Бизда миналардан тозалаш имконияти бор. Мен оператив масалаларга тўхталмайман, лекин бизда бундай имконият мавжуд. Бизнинг бор эътиборимиз бўғозни тўлиқ очишга қаратилган. Мен буни жуда аниқ айтмоқчиман. Бунинг сабаби шундаки, бу энергия нархларини иложи борича тезроқ туширишнинг ягона йўлидир. Бу урушнинг Буюк Британиядаги одамларга кўрсатаётган таъсиридан жуда хавотирдаман, чунки улар урушда иштирок этмаган. Мен уларнинг бу учун бадал тўлашини хоҳламайман. Менинг асосий эътиборим шунга қаратилган," деди Британия бош вазири.
АҚШ Президенти Дональд Трамп АҚШ ва Эрон ўртасидаги музокаралар "яхши ўтганини" ва аксарият пунктлар бўйича келишиб олинганини, бироқ томонлар ядровий масала бўйича бир тўхтамга кела олмаганини айтди.
У, шунингдек, таҳдид қилиб, АҚШ армияси "тўлиқ шай ҳолатда" эканлигини ва "Эрондан қолган озгина қисмини тугатиб қўйишини" айтди.
АҚШ расмийси Америка музокаралар гуруҳининг барча аъзолари Исломободдаги музокаралар муваффақиятсиз якунланганидан кейин Покистонни тарк этганини маълум қилди. Расмийнинг айтишича, на Трампнинг махсус вакили Стив Уиткофф, на унинг куёви Жаред Кушнер ва на техник гуруҳ Покистон пойтахтида қолган. Бу бевосита музокаралар яқин орада қайта тикланмаслигидан далолат беради.
Эрон парламенти спикери: Эрон ҳеч қандай таҳдидга бўйин эгмайди
Покистонда ўтган АҚШ-Эрон музокараларида Эрон делегациясига бошчилик қилган Эрон парламенти спикери Муҳаммад Бақер Қалибоф якшанба куни Эрон ҳеч қандай таҳдидга бўйин эгмаслигини ва АҚШнинг ҳар қандай провокациясига қатъий жавоб беришини айтди.
Покистондан қайтиб келгач сўзлаган Қалибоф, Эрон делегацияси жуда қизғин, жиддий ва мураккаб музокаралар олиб борганини ҳамда мавжуд экспертлар кўмагида ўз самимиятини ҳар томонлама кўрсатишга қаратилган қатор таклифларни тақдим этганини таъкидлади.
Қалибафнинг айтишича, Эрон делегацияси Қўшма Штатларга ишонмайди ва бундай ишончсизлик 77 йилдан бери мавжуд. У шунингдек, бир йил ичида музокаралар кетаётган бир пайтда Эронга икки марта ҳужум қилган АҚШ Эроннинг ишончини қозонишга ҳаракат қилиши кераклигини айтди.
АҚШ Президенти Дональд Трампнинг сўнгги таҳдидига жавобан Қалибоф, бундай пўписалар 47 йиллик ҳарбий тўқнашувлар, санкциялар ва сиёсий босимлар даврида ўз ҳаракатлари билан буни исботлаган Эрон халқига ҳеч қандай таъсир қилмаслигини билдирди. Агар Қўшма Штатлар олдинга йўл топмоқчи бўлса, ягона йўл — қарор қабул қилиш ва Эрон халқининг ишончини қозонишдир, деди Қалибоф.